Een rondleiding in de Friese taal

Als Friestalige kom ik regelmatig bij bijeenkomsten van Friezen in onze regio. Een Friese studiegroep wil graag eens naar het Openluchtmuseum en geeft aan dan graag met mij een rondleiding mee te maken langs Friese gebouwen en leefgewoonten. Zo gezegd zo gedaan.
Op deze dinsdag in mei is er eerst de rondleidersvergadering en daarna de try-out voor de rondleidingen achter-de-schermen zodat ik me nog flink moet haasten om deze enthousiaste groep op tijd mee nemen naar onze Friese museumprovincie.

Met de tram rijden we naar de Freya stoomzuivelfabriek: een mooie kennismaking met het gehele park. Buiten de fabriek is de historie van de oude Anema al mooi, maar binnen is men vol verwondering over deze vrijwel geheel intacte kaasfabriek. Het proces loopt hand-in-hand met de geschiedenis van de mensen die er werkten en vooral de mannen blijven lang hangen bij stoommachine en buiten bij de hoog opgestelde vaten voor wei-afval dat als diervoeder terug ging naar de boeren. Ik leer er zelf ook weer veel van.

Via de windwatermolen uit Gorredijk komen we in het huisje van Damwoude met de bewogen geschiedenis die in het museum werd herhaald met de tijdelijke bewoning door een gezin uit Haarlem met 7 kinderen.  Veel mensen weten dit nog goed van de TV uitzendingen.

Dan naar de Friese topper: de boerderij uit Midlum waarvan enkelen de oorspronkelijke plek goed kennen. Binnen maken we kennis met de werving die plaatsvond voor emigratie naar Canada. Ook de boerderij zelf roept veel herinneringen op in de groep.

Als ik de groep achterlaat op de weg naar Beerta (men is niet te beroerd ook even in Groningen te gaan kijken) wordt ik beloond met een fles goede Franse wijn en veel dankwoorden in het Fries. Ik denk dat ik net zoveel van de Friese taal heb bijgeleerd, als zij van het museum.

Na deze rondleiding doe ik nog een korte rondleiding met vrienden Ad en Siets (die indertijd de overkomst van de loods uit Tiel hebben mogelijk gemaakt) en ik constateer dat mijn museumwerkdag intussen gewoon van 's morgens 9 tot 's avonds 6 loopt. Enfin, een mooier werkgever heb ik nooit meegemaakt.

Achter de schermen van het museum

Vandaag mag ik 12 bezoekers rondleiden achter de schermen. Zij komen in dit jubileumjaar dan eens op plaatsen die normaliter voor het publiek gesloten zijn.
Allereerst neem ik ze mee naar de tentoonstelling Kleur Bekennen waar duidelijk wordt dat schemerlicht en klimaatbeheersing nodig zijn om de collectie te beschermen tegen verval. We zoomen in op enkele opgerolde schorten uit Staphorst die de verbinding vormen naar het bibliotheek en documentatiecentrum (BiDoc).
Na mijn uitleg over het ontstaan van de kledingcollecties en dat we als museum graag het levende leven laten zien dat daarbij hoort, lopen we naar BiDoc waar documentatie te zien is (ook uit AdLib) betreffende de Staphorster schorten en schorten uit Axel in Zeeland. Er liggen boeken waarvan de inhoud via BiDoc en via onze conservatoren tot stand is gekomen, en ik licht toe dat we 30.000 banden in bewaring hebben.
Ook de bezoekers mogen na het maken van een afspraak gebruik maken van BidDoc.

We lopen via de verkleedruimtes naar de receptie en de beveiliging en dan door naar de kantine voor een kop koffie of thee. Daar vertel ik over de museumorganisatie, over het gebouw en over de briefing die hier iedere morgen wordt gehouden. Men is verbaasd over zoveel personeel  (250 betaald en 450 vrijwillig).

We lopen naar het HollandRama waar Diederick ons inweidt in de geheimen achter deze enorme machine. Dit wordt door de bezoekers wel als hoogtepunt ervaren van de ADS rondleiding.

Met de tram bereiken we de remise waar Huub van Keulen ons op zeer boeiend wijze vertelt over de historie van het Arnhemse en het museumtrambedrijf. We bezoeken de werkplaats waar we de werking van een enorm  wielstel van een Rotterdamse tram kunnen bewonderen: de wielbanden moeten vervangen worden en we weten nu wat dat is en hoe dat werkt. Vervolgens neemt Huub ons mee in de Geta76 en vertelt ons over de werking van het bestuurderswiel waarmee de tram harder en zachter kan rijden maar ook kan remmen.
Enkele bezoekers mogen zelf even proberen hoe dat voelt en hoe dat werkt.

We besluiten deze bijzondere tocht op de zolder van het Chinees restaurant waar in de oorlog Dr. Nieveen een apotheekje hield boven een ziekenzaal. De medische opschriften van Nieveen zijn nog altijd te lezen op het dakbeschot. Met enkele foto's  kan ik het verhaal van de tijdelijke bewoning van het museum door evacuees toelichten. Er is zelf een kind geboren tijdens die evacuatietijd met de voorletters N.O.M.  Maar ook werd helaas  verzetsstrijder Zwiers (die tussen de bewoners woonde) doodgeschoten door de Duitse bezetter.

Na veel  dankbetuigingen van mijn groep besluiten we de rondleiding. Met had deze rondleiding voor geen goud willen missen, en ik ook niet.

Schoonheid en gezondheid

Soms zijn bedrijven in mooie kleine units georganiseerd die overal in Nederland kunnen zitten, dicht bij de klanten. Dan organiseer je zo nu en dan een netwerkdag voor de persoonlijke ontmoeting en afstemming en dat kan prima in ons Openluchtmuseum.
Zo ook dit bedrijf dat zich met schoonheid en gezondheid bezighoudt. De medewerkers worden in drie groepen verdeeld die met tussenpozen van een uur vertrekken voor een rondleiding. Ik mag de laatste groep begeleiden. Gelukkig zijn al mijn presentatie-collega's bereid er ook in de laatste minuten voor 1700 uur nog volledig voor te gaan.  Na de paltrokmolen en de vijzelmolen bezoeken we de het Zaanse Koopmanshuis, het Chinese restaurant en de wasserij. Via de ambachtsbuurt, waar we het smeden van een spijker meemaken met een boeiende uitleg van de smid, komen we in de VGL-loods (prima vertelling daar door authentieke VGL-collega) en bij de remise die helaas gesloten is. Met de tram reizen we naar de Westerstraat dat de slagroom op de taart levert van vanmiddag. Echt meezingen in het café lukt niet erg maar men is onder de indruk van het Turkenpension, de pottenbakkersgang en de voorgevel, met bijbehorende geschiedenis. Het regent inmiddels flink en ik ben blij dat ik de groep kan afleveren bij de naastgelegen Hoeferzaal waar volgens schema zal worden geborreld en gedineerd.
Wie schetst mijn verbazing dat dit verplaatst is naar de Kasteelboerderij. Helaas toch nog een stevig nat pak voor de meeste deelnemers want de tram is geen optie meer op dit late uur.
Gelukkig krijg ik van de meeste mensen nog een stevige hand en bedankje bij aflevering in het Paard van Marken.

Museum Plus Bus

De MuseumPlusBus is een initiatief van 7 musea. Het werkt zo: groepen senioren uit verzorgingshuizen of met thuiszorg, gaan naar een of twee musea op één dag. Ze worden gastvrij ontvangen, krijgen koffie en een rondleiding en ze genieten naar hartelust. De bus haalt op, brengt, brengt terug. Minimaal 30, maximaal 45 personen. En gratis de rollators mee. Allemaal dankzij de BankGiro Loterij.

Vandaag zijn we met een groep van 40 mensen die we met 3 rondleiders delen. Hein en Hillie vinden dat ik de rollator-groep maar moet meenemen vandaag, en zo vertrek ik samen met aspirant-rondleidster Lies in een bonte stoet ouderen met rollators naar de rosoliemolen. Men komt uit Winterswijk dus Harreveld en Zieuwent  en radmakerij Woolt roepen veel herinneringen op. Enkelen hebben in een overeenkomstige boerderij in Harreveld gewoond. Ook de mutsjes in Vierhouten vallen in goede aarde.

In Staphorst houdt Ingrid een prima verhaal maar enkelen worden ongeduldig van de verhalen en willen meer zien van het museum. Helaas regent het maar met vereende krachten bereiken we toch de wasserij waar het droog is; helaas zijn ook hier geen zitplaatsen. Dan op naar de verwarmde tram die voor velen als een geschenk uit de hemel komt: eindelijk zitten en veel zien. Lies vertelt (als oud-bestuurster) een goed verhaal over remise en trambedrijf, en na een volle ronde tram valt de groep uit elkaar: men mag zelf een lunch-locatie kiezen dus na Hanekamp, Kasteelboerderij en Grote Weide zijn we de groep kwijt en kunnen we samen even lunchen in onze kantine. Nooit gedacht dat zo'n groep ouderen nog behoorlijk lastig kan zijn voor een rondleider.

Internationaal technisch bedrijf

Een groot internationaal technisch bedrijf in compressors, wil graag een korte avondrondleiding alvorens aan de borrel en aan het diner te gaan. Aangezien het om bezoekers vanuit de gehele wereld gaat, doen we de rondleiding in het Engels, en lijkt de Westerstraat het ideale startpunt. En dat is een schot in de roos. De mannen (want dat zijn het) kijken graag even via ons museum in oud Amsterdam, al zit het meezingen in het café er niet in vandaag omdat men het Nederlands niet beheerst. Wel scoort het Turkenpension hoog (hoe zo slecht; in veel landen wordt nog zo gewoond en geslapen in ploegen).

Vervangende mantelzorgers

Mantelzorgers kunnen we allemaal zelf zijn als we regelmatig iemand helpen die aan huis gekluisterd is. Als we een keertje niet kunnen (vakantie etc) dan is er een stichting die een poosje vervangende mantelzorg levert. Als die stichting dan 50 jaar bestaat wordt het tijd voor een feestje in het Openluchtmuseum, uiteraard met een rondleiding. Met drie collega-rondleiders verdelen we de groep. Omdat ik ook mentor ben van de nieuwe rondleidersgroep gaat vandaag Lies weer een keer mee op stap. Na de rondleiding leveren we de jubilerende groep weer af bij de Kasteelboerderij voor buffet Scharwoude.

Een vrije rondleiding samen met aspirant rondleider

Op deze frisse zondagmorgen mag ik de vrije rondleiding van 11.30 doen, samen met de aspirant rondleidster waarvan ik mentor ben. Aspirante Lies is echter een zeer ervaren rondleidster bij Burgers Zoo dus de kneepjes van het vak kent ze wel.  Vanwege de drukte starten we niet bij de feestlocatie Westerstraat maar bij Ton N in de Rosoliemolen. Op de voor hem zo karakteristieke wijze weet hij de groep direct te boeien met deze unieke molen waar lijnzaad wordt geplet, verhit, en geperst. Er zit zo vroeg nog geen zaad in de buulen maar de molen kan toch even stampen om zo de kenmerkende herrie te ervaren.
Na een korte stop voor Harreveld met het zo fraaie blauw en de uulegaten, lopen we naar Staphorst waar Ingrid ons verwent met allereerst de herkomst van de Staphorster schilderingen van Goldstein, en later ook nog met het stipwerk en haar kleding. Via de potstal met levend vee (5 soorten koeien !) komen we in de gruppenstal van de Stolp en in de indrukwekkende ingebouwde hooischuur.

Buiten even het verhaal van de hier zo mooi zichtbare molens, en dan door de Zaanse buurt naar de wasserij waar Con ons opwacht met het wasverhaal en een demo van het spoelen op de knieen, en het hozen met de hoosspaan. Na enkele kinderen willen de mannen toch ook wel even.

Via de weverijen en de smidse komen we bij de Tielse VGL-loods en de remise, waar ik afscheid neem van de groep na eerst nog wat tips voor de verdere dag.  Lies en ik krijgen een welgemeend bedankje van deze behoorlijk diverse groep die daarna ook in verschillende richtingen weer uiteen valt.

Met Reinier beluister ik nog even het Crescendo orkest uit Elden dat vanwege het mooie weer een enorme ruimte buiten de muziektent weet te vullen met vele muzikanten. We schatten in dat ze bij regen ook zeker niet  allemaal in deze fraaie koepel passen. Het klinkt goed. Tevreden laat ik het museum achter me voor vandaag.